fbpx
Уикипедия

Германия

Координаттар: 51°31′00″ с. е. 9°55′00″ ш. б. / 51.51667° с. е. 9.91667° ш. б. / 51.51667; 9.91667 (G) (O) (Я)

Германия (нем. Deutschland), ресми атауы — Германия Федеративтік Республикасы (нем. Bundesrepublik Deutschland), ГФР (нем. BRD) — Орталық Eуропада 16 жеке не жартылай тәуелсіз федералдық жерлерден тұратын ел.[6]

Германия Федеративтік Республикасы
нем. Bundesrepublik Deutschland
Байрақ Елтаңба
Ұран: «Einigkeit und Recht und Freiheit»
Әнұран: «Немістердің өлеңі[1]» (тыңдау )
Германияның орналасуы (қою жасыл):
Еуропада (ашық жасыл және қою сұр)
Еуроодақта (ашық жасыл)
Тарихы
Құрылды 3 қазан 1990 жыл
Мемлекеттік құрылымы
Ресми тілі Неміс тілі
Елорда Берлин
Ірі қалалары Берлин, Гамбург, Мюнхен, Кёльн, Майндағы Франкфурт, Дюссельдорф, Штутгарт, Дортмунд, Эссен, Лейпциг[2]
Үкімет түрі Федеративті
парламенттік республика
Федералды президент
Федералды канцлер
Франк-Вальтер Штайнмайер
Ангела Меркель
Географиясы
Жер аумағы
• Барлығы
• % су беті
Әлем бойынша 62-ші орын
357 386 км²
2,42 %
Жұрты
• Сарап (2018)
Тығыздығы

83 019 200[3] адам (17-ші)
232 адам/км² (58-ші)
Экономикасы
ЖІӨ (АҚТ)
 • Қорытынды (2019)
 • Жан басына шаққанда

4,444 трлн.[4] $ (5-ші)
53,566[4] $ (18-ші)
ЖІӨ (номинал)
 • Қорытынды (2019)
 • Жан басына шаққанда

3,863 трлн.[4] $ (4-ші)
46,564[4] $ (17-ші)
АДИ (2017) 0,936[5] (өте жоғары) (5-ші)
Этнохороним Немістер
Валютасы Еуро
Қосымша мәліметтер
Интернет үйшігі .de
ISO коды DE
ХОК коды GER
Телефон коды +49
Уақыт белдеулері +1 (+2 жазда)

Германия Федеративтік Республикасы - орталық Еуропада орналасқан мемлекет. Кейбір түркі тілдерінде Алмания болып та аталады. Жер аум. 356,96 мың квадраттық км. Халқы 83,2 млн. Астанасы 1991 жылдан Берлин қаласы (3,46 млн.). Халқының 94 %-і немістер (1998). Ресми тілі - неміс тілі. Халқының көпшілігі христиан дінінің протестант және католик тармағын ұстанады. Германия 16 аймақтан (жерден) құралған федеративті республика. Әр аймақтың өз конституциясы, парламенты және үкіметі бар. Федеральдік президент арнайы шақырылған, бундестаг және ландтагтар (әр аймақтың парламенттері) мүшелерінің бірде санынан құралған федеральдік жиналыста 5 жыл мерзімге сайланып отырады. Президент мемлекет басшысы ретінде халықар. жиындарға қатысады, шет елдермен келісімшарттарға қол қояды, елшілерді, федеральдік соттарды тағайындайды, т.б. Елдегі атқарушы билікті федеральдік канцлер жүргізеді. Жоғ. заң шығарушы органы теңіздік, ал оңт.-шығысының климаты қоңыржай-континттік болып келеді. Қаңтардағы орташа температура 0, ал шілде айында 16 - 17, оңт-нде 20 - 22. Жауын - шашынның орташа жылдық мөлшері 500 - 600 мм, тау бөктерлерінде 1000 - 2000 мм.

Тарихы

Германия жерін адам баласы палеолит дәуірінде-ақ қоныстана бастаған. Б.з.б. 3 - 2 мыңжылдықта жергілікті тұрғындар мал ш-мен және егіншілікпен айналысты, ал б.з.б. 1 мыңжылдықта жергілікті темір қорытуды меңгерді. Б.з.б. 1 ғасырда Рейннің батыс жағалауы Рим империясының қол астаны 962 ж. герман король Оттон І Римді жаулап алып, Рим папасы тағына отырды. Осы кезден бастап герман корольдері өздерін "Қасиетті Рим империясы" тағының мұрагерлері деп жариялады. 1032 - 34 ж. ипмерия құрамына Бургундия корольдігі қосып алынды(қ. Бургандар). Корольдік 11 ғ-дың ортасынан бастап саяси бытыраңқылықты бастан кешірді. 18 ғ-ға дейін корольдікті билеуші 17 әулет ауысты. 13 ғ-да корольдік құрамындағы кейбір князьдер, әсіресе, Саксон әулетінен шыққан князьдер (Семсер асынушылар, Тевтон оргерман князьдіктері орталық билікке тұтас бағына қоймады. Француз императоры Наполеон І Австрия мен Прусияны талқандағаннан кейін (1806) "Қасиетті Рим империясы" жойылып, герман князьдіктерінің бытыраңқылығы әрі қарай жалғасты. Бұл жағдай Германияның әлеум.-экон. дамуына қатты бөгет жасады. Сондықтан герман князьдері, сонң ішінде ең алдымен Австрия және Пруссия билеушілері ұсақ герман мемлекеттерін бір орталыққа біріктеру үшін өзара бәсекелестікке түсе бастады. Франция талқандалғаннан кейіін 1815 ж. - қос палаталы (бундестаг және бундесрат) парламент. Бундесрат аймақ өкілдерінен құралған. Ақшасы - неміс маркасы. Ұлттық мерекесі - Герман бірлігі күні (3 қазаң, 1990ж., Германия Демократиялық Республикасының Германия Федеративтік Республикасына Конституциясы 1949 ж. қабылданған.

Ірі қалалары Бонн (297 мың адам), Гамбург (1,6млн.), Мюнхен (1,2 млн.), Кельн (1 млн-ға жуық), т.б.

Бүгінгі Германия Республикасының елордасы және мемлекеттік құрылымдары орналасқан жері — Берлин қаласы болып табылады. 82 млн халқы бар Германия мемлекеті — әзірше Еуропадағы халқы санынан ең ірі мемлекет. Еуропа Одағының ірге қабырғасын қалаған мемлекет Еуропаның көшбасшы мемлекеті міндетін атқарып отыр.

География

Толық мақаласы: Германия географиясы

Жер бедері

 
Германияның физикалық картасы

Германияның солтүстік бөлігі - мұз дәуірінде қалыптасқан аласа жазық (Солтүстік Германия жазығы, ең төменгі нүктесі - Вильстермарштағы Вильстермарше (нем.) Нойендорф-Заксенбанд, теңіз деңгейінен 3,54 м төмен). Солтүстік Германия жазығының бетінде ежелгі мұз басудың іздері - төменгі мореналық жоталар мен төбелердің тізбектері сақталған. Ойпаттың батыс бөлігін батпақты ойпаттар - батпақтар алып жатыр, олардың пайда болуы платформаның төмендеуімен байланысты. Елдің орталық бөлігінде орманды тау бөктері оңтүстіктен ойпаттарға іргелес, ал Альпі оңтүстікте басталады. Германиядағы ең биік нүкте - Цугшпитце тауы, 2962 м.

Өзендер мен көлдер

Толық мақаласы: Германия өзендері

Германия арқылы көптеген өзендер ағып өтеді, олардың ең ірілері: Рейн, Дунай, Эльба, Везер және Одер, өзендер каналдармен байланысты, ең атақты канал - Балтық пен Солтүстік теңіздерді байланыстыратын Киль каналы. Киль каналы Киль шығанағынан басталып, Эльба өзенінің сағасында аяқталады. Германиядағы ең үлкен көл - Констанс, оның ауданы 540 км² және тереңдігі 250 м.

Климат

Германия қоңыржай климаттық белдеуде орналасқан, солтүстігінде теңіз климаты, оңтүстігінде қоңыржай континенталды. Бұл ауа райының жиі құбылмалы болатындығымен байланысты. Жаздың ортасында жылы және шуақты болуы мүмкін, бірақ келесі күні суық түсіп, жаңбыр жаууы мүмкін. Шынында да экстремалды табиғи құбылыстар (қатты құрғақшылық, торнадо, дауыл, қатты аяз немесе ыстық) салыстырмалы түрде сирек кездеседі.

Шілденің орташа температурасы тауларда +14-тен алқаптарда +22°C-қа дейін. Қаңтардың орташа температурасы алқаптарда +4 бастап таулы жерлерде -5°C дейін. Жылдық орташа температура +5-+10°C құрайды. Германияда ең төменгі температура -46°C болды, мұндай көрсеткіш XX ғасырда елдің оңтүстігінде, оның таулы бөлігінде теңіз деңгейінен 1601 м биіктікте координаттары шамамен ауданда тіркелді. 47ºс. е. және 12ºш. б. Фунтензе көлінің жанында.

Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар

 
Берхтесгаден ұлттық паркі

Германияда 14 ұлттық парк, 19 биосфералық қорық, 95 табиғат паркі және көптеген басқа қорғалатын табиғи аумақтар мен табиғат ескерткіштері бар.

Денсаулық сақтау ісі

Германияда денсалық сақтау ісі 1949 жылы құрылған Денсаулық сақтау минитірлігі басқарды. Онда барлық еңбңешілер мен олардың отбасына тегін медициналық көмек көрсетіледі. 1970 жылы Германияда 190 мың төсектік 626 аурухана, 452 поликлиника, 828 амбулатория, 192 әйелдер консультациясы жұмыс істейді. Тұрақты және маусымдық яслилердегі орыннң саны 175 мың ға жетеді. 18 мың орында 178 санаторийлер мен курорттар және демалыс орындары жұмыс істейді. 1970 жылы 27,3 мың дәрігер, 7,3 мың тіс дәрігері, 2,9 мың фармацевттер мен 245 мың орта білімді медициналық қызметкер болды.

Осының барлығы халықтың медициналық жағдайын дақсартты. 1970 жылы әр мың адамға шаққанда баланың тууы 19,3, адамның өлімі, 14,1. Әрбір ірі туған баладан өлгені 18,8 болды. Орта есеппен адам өмір ұзақтығы - ерлерде 67,8, әйелдерде 73,1 жас. Аурулардың ішінде ең көп кездесетіні жүрек-қан тамыр сырқаты мен қатерлі ісіктер.

Әкімшілік-аумақтық бөлінісі

Толық мақаласы: Германия жерлері

Германия – федеративті мемлекет болып табылады. Әкімшілік-аумақтық бөлінісіне қарай 16 жерден тұрады. Негізгі заңы – конституциясы 1949 жылғы 23 мамырда қабылданған. Елдің федералдық президенті Федералдық жиналыста бес жыл мерзімге сайланады. Қазіргі Федералдық президенті Кристиан Вульф, ол 2010 жылдың 2 шілдесінде сайланған.

 
Германияның федералды жерлерінің картасы (нөмірленген)
Жер Астанасы Жердің немісше атауы Астананың немісше атауы
1. Баден-Вюртемберг Штутгарт Baden-Württemberg Stuttgart
2. Баварияның еркін мемлекеті Мюнхен Freistaat Bayern München
3. Берлин Берлин Berlin Berlin
4. Бранденбург Потсдам Brandenburg Potsdam
5. Бремен еркін және Ганзалық қаласы Бремен Freie Hansestadt Bremen Bremen
6. Гамбург еркін және Ганзалық қаласы Гамбург Freie und Hansestadt Hamburg Hamburg
7. Гессен Висбаден Hessen Wiesbaden
8. Мекленбург-Алдыңғы Померания Шверин Mecklenburg-Vorpommern Schwerin
9. Төменгі Саксония Ганновер Niedersachsen Hannover
10. Солтүстік Рейн — Вестфалия Дюссельдорф Nordrhein-Westfalen Düsseldorf
11. Рейнланд-Пфальц Майнц Rheinland-Pfalz Mainz
12. Саар Саарбрюккен Saarland Saarbrücken
13. Саксония еркін мемлекеті Дрезден Freistaat Sachsen Dresden
14. Саксония-Анхальт Магдебург Sachsen-Anhalt Magdeburg
15. Шлезвиг-Гольштейн Киль Schleswig-Holstein Kiel
16. Тюрингияның еркін мемлекеті Эрфурт Freistaat Thüringen Erfurt

Жер аудандарға (нем. Kreis) және ауданға жатпайтын қалаларға (нем. Kreisfreie Stadt), Гамбург пен Берлин жерлері — қалалық округтерге (нем. Bezirk), аудандар қалалар (нем. Stadt) мен қауымдастықтарға (нем. Gemeinde), ауданнан тыс қалалар — қалалық аудандарға (нем. Ortschaft), Гамбург пен Берлин жерлерінің аудандары кварталдарға (нем. Ortsteil), қалалар, қауымдастықтар, округтер және кварталдар тұрғын аумақтарға (нем. Wohngebiet) бөлінеді. Баварияның жер мен аудан арасындағы аралық байланысқа ие — әкімшілік округ (нем. Bezirk).

Халқы

Толық мақаласы: Германия халқы

Германия Федеративті Республикасы аумағы бойынша көршілес Польшадан сәл ғана үлкен, бірақ оның халқы екі есе көп. 2015 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша Германияның тұрғындары 82 175 684 тұрғынды құрады.

Әлемдегі көптеген дамыған елдердегідей, Германияда туу коэффициенті төмен деңгейден төмен. 1972 жылдан бастап Германияда туу коэффициенті өлім деңгейінен төмендеді.

2015 жылы демографиялық даму келесідей болды. Туу коэффициенті - 8,98 ‰, өлім - 11,26 ‰, табиғи өсім (төмендеу) - -2,28 ‰, көші-қон балансы - 14,19 ‰.[7]

Ауыл тұрғындары 10% -дан аз, Германия халқының 90% -ы қалаларда және оған жақын орналасқан урбанизацияланған аймақтарда тұрады.

Қала тұрғындарының үлесі 73,12% құрайды.[8].

Ірі қалалардың халқы (31.12.2018[9]).

Қалалар 31.12.2010[8] 31.12.2018[9]
1 Берлин (Berlin) 3 460 725 3 644 826
2 Гамбург (Hamburg) 1 786 448 1 841 179
3 Мюнхен (München) 1 353 186 1 471 508
4 Кёльн (Köln) 1 007 119 1 085 664
5 Майндағы Франкфурт (Frankfurt am Main) 679 664 753 056
6 Штутгарт (Stuttgart) 606 588 634 830
7 Дюссельдорф (Düsseldorf) 588 735 619 294
8 Лейпциг (Leipzig) 522 883 587 857
9 Дортмунд (Dortmund) 580 444 587 010
10 Эссен (Essen) 574 635 583 109
11 Бремен (Bremen) 547 340 569 352
12 Дрезден (Dresden) 523 058 554 649
13 Ганновер (Hannover) 522 686 538 068
14 Нюрнберг (Nürnberg) 505 664 518 365

Мемлекеттік құрылым

Германия парламенті екі палатадан – Бундесрат (жоғарғы) және Бундестагтан (төменгі) тұрады. Бундесратты жер үкіметі өкілдерінің 68 мүшесі құрайды. Егер федералдық президент болмаған немесе ол өзінің міндетін атқаруды мерзімінен бұрын тоқтатқан жағдайда мемлекет басшысының міндеті Бундесрат төрағасына көшеді. Ал Бундестаг төрт жыл мерзімге жасырын дауыс беру арқылы сайланған 603 депутаттан тұрады. Атқарушы билік – федералдық үкіметтің құрамына германдық Бундестагта сай¬ланған Федералдық канцлер мен федералдық министрлер кіреді. Федералдық канцлер мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындайды. Алмания қазіргі Федералдық канцлері – Ангела Меркель.

Саяси партиялар

 
Федералды канцлер Ангела Меркель

Германия Федеративті Республикасында бірқатар саяси партиялар қызмет етеді. Олардың ішінде негізгілері, яғни басқа партияларға қарағанда ықпалы күшті алты партияны бөле-жара атаған жөн. Ретіне қарай атайтын болсақ, 1869 жылы құрылған Германия Социал-демократиялық партиясы; 1945 жылы құрылған Христиан демократиялық одағы. Бұл партияны Федералдық канцлер Ангела Меркель басқарады. Негізгі мақсаты – Батыс елдерімен интеграция жасау және әлеуметтік нарықтық экономика. Бұдан кейінгісі Христиан әлеуметтік одағы; Еркін демократиялық партиясы; Демократиялық социализм партиясы және 1990 жылы құрылған “Жасылдар” одағы. 2002 жылғы қыркүйекте өткен Бундестаг сайлауында тиісті 603 орынның 251-ін Германия Социал-демократиялық партиясы, 248-ін Христиан демократиялық одағы мен Христиан әлеуметтік одағы, 55-ін “Жасылдар”, 47-сін Еркін демократиялық партиясы, ал 2 орынды Демократиялық социализм партиясы алды.

Германиядағы табысты саяси партиялар мемлекеттік қаржыландыруды алады. 12 жыл бойы Бундестагқа қатысқан әр партияның арнайы қоры бар, оны толығымен мемлекет қаржыландырады[10]. Мысал ретінде Германия социал-демократиялық партиясының Фридрих Эберт қорын айтуға болады.

Солшылдар

  • Солшыл социалистік партия — солшыл социалистік партия
  • Одақ 90/Жасылдар — экологиялық партия

Солшыл центристтер

  • Германияның социал-демократиялық партиясы — социал-демократиялық партия
  • Германия қарақшылар партиясы — қарақшылар партиясы

Центристер

  • Германияның еркін демократиялық партиясы — либералды партия

Оңшыл центристтер

  • Германияның христиан-демократиялық одағы — консервативті партия (Бавария жер бірлестігі — Христиан әлеуметтік одағы)

Оңшылдар

  • Германия үшін балама — еуроскептикалық оң консервативтік партия
  • Германияның ұлттық-демократиялық партиясы — ГФР-дағы ультра оңшыл партия

Экономикасы

Толық мақаласы: Германия экономикасы

Германия экономикасы дамыған елдердің алдыңғы қатарынан орын алады. Негізгі салалары машина жасау, электр техникасы, металлургия, химия және фармацевтика өнеркәсібі, тағы басқа салалар ел экономикасының өркендеуіне қомақты үлес қосып келеді. Сонымен қатар, көлік инфрақұрылымы ерекше маңызға ие. Ірі 13 әуежай, 6,8 мың шақырымнан асатын ішкі су жолдары күндіз-түні жұмыс істейді. Бұған Солтүстік теңіздегі Гамбург пен Бремен, Балтық теңізіндегі Киль, Любек және Росток теңіз порттары қосылады.

Германияның сыртқы саудадағы әріптестеріне келсек, ең алдында Франция тұр. Одан соң импорт бойынша Нидерланд, Италия, Ұлыбритания, АҚШ, ал экспорт бойынша Ұлыбритания, Италия, АҚШ және Нидерланд келеді.

Германия БҰҰ мен ЕҚЫҰ-ның жұмыстарына белсенді түрде қаты¬сып жүр. Өз тараптарынан беделді бұл халықаралық ұйымдарға айтарлықтай қаржы және кадр ресурстарын бөліп отырады. Сондай-ақ, Германияның алдына қойған басым бағыттарының бірі – БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне мүше болу. Ал Германияның Орталық Азия елдеріне байланысты ұстанған саясаты айқын, ол – экономикалық салаларда мүмкіндігіне қарай ынтымақтастық жасау.

Көлігі мен экологиясы

Германия сыртқа өнімдер шығару жөнінен дүние жүзінде 2-орын алады. Қазіргі заманғы Германияның экономикалық қуаты мен байлығының негізін өңдеуші өнеркәсіп құрайды. Оның көпшілік кәсіпорындары еуропалық ауыр индустрия орталықтарының бірі, елдің батысындағы Рурға шоғырланған. Тұрмыстық техникадан бастап зауыттық құрал- жабдықтарға дейінгі әр түрлі тауарлар өндіретін өңдеуші өнеркәсіп саласына елдегі жұмыс күшінің 25%-ы қамтылған.

Германия өнеркәсібінің жетекші салаларына қара және түсті металлургия, машина жасау, электрондық, химиялық және мұнай-химия кәсіпорындары жатады. Бұл өнеркәсіптік ел қоршаған ортаның ластануынан қатты зардап шегеді. Мысалы, Шварцвальдтағы бүкіл ормандардың жартысы дерлік қышқыл жауындармен зақымданған. Германия табиғатты қорғаумен байыпты түрде айналыса бастаған алғашқы батыс елдерінің бірі. Қазір "жасылдар" партиясының өкілдері герман парламенті — бундестагтегі көпшілік орынды иемденіп отыр. "Жасылдар" партиясы мен табиғат қорғау ұйымдарының қысымымен Германия қоршаған ортаның жағдайына бақылауды қатал қолға алып, атом электр станцияларын жаба бастады.

Германия құрғақтағы, су және әуе көлігінің тамаша жүйесіне ие. Тауарлар мен жолаушылардың көпшілігі автожолдар арқылы тасылады.

Германиядағы жолдардың жалпы ұзындыгы 650 000 км- ден астам (оның ішінде автострада жолдарының ұзындығы 11 400 км). Елдің көптеген ірі қалалары бір-бірімен 280 км \ caғ жылдамдықпен жүретін ICE ("Интерсити — Экспресс") пойыздары қатынайтын ұшқыр темір жолдар арқылы байланысқан. Ірі қалалардың арасындағы тұрақты авиарейстер бір сағаттан сәл астам уақытты алады.

Германияның ірі теңіз-сауда флоты бар. Бұл флоттың кемелері Бремен және елдің төртінші ірі қалалық агломерациясы әрі негізгі теңіз және өзен порты — Гамбург сияқты порттардан әр түрлі бағыттарға аттанады.[11]

Тағы қараңыз

Дереккөздер

  1. Bundespräsidialamt Repräsentation und Integration  (нем.). — «Nach Herstellung der staatlichen Einheit Deutschlands bestimmte Bundespräsident von Weizsäcker in einem Briefwechsel mit Bundeskanzler Helmut Kohl im Jahr 1991 die dritte Strophe zur Nationalhymne für das deutsche Volk. [In 1991, following the establishment of German unity, Federal President von Weizsäcker, in an exchange of letters with Chancellor Helmut Kohl, declared the third verse [of the Deutschlandlied] to be the national anthem of the German people.]»  Басты дереккөзінен 7 наурыз 2016. Тексерілді, 8 наурыз 2016.
  2. Städte (Alle Gemeinden mit Stadtrecht) nach Fläche, Bevölkerung und Bevölkerungsdichte am 31.12.2016  (нем.). DeStatus (Үлгі:TranslateDate/de). Тексерілді, 6 сәуір 2018.
  3. Statistisches Bundesamt - Bevölkerungsstand (German).
  4. a b c d World Economic Outlook Database, October 2019. International Monetary Fund.
  5. 2018 Human Development Statistical Update. United Nations Development Programme (2018). Басты дереккөзінен 22 наурыз 2017. Тексерілді, 14 қыркүйек 2018.
  6. Балалар энциклопедиясы, III-том
  7. Statistisches Bundesamt, Bevölkerung — Geborene und Gestorbene Deutschland, abgerufen am 22. Juli 2013. Басты дереккөзінен 21 желтоқсан 2016.
  8. a b Städte (Alle Gemeinden mit Stadtrecht) nach Fläche, Bevölkerung und Bevölkerungsdichte am 31.12.2015, im Juli 2017 wegen korrigierter Fläche revidiert. Басты дереккөзінен 26 шілде 2017.
  9. a b Städte (Alle Gemeinden mit Stadtrecht) nach Fläche, Bevölkerung und Bevölkerungsdichte am 31.12.2018.
  10. Костюковский А. По пути из «четвертого» мира в третий // Русский репортёр. — 2017. — № 16 (433). — С. 28.
  11. Қазіргі дүние географиясы: Хрестоматия. Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқу құралы. / Қ. Ахметов, Т. Увалиев, Г. Түсіпбекова. —Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-216-5

Германия
Германия, Координаттар, 51667, 91667, 51667, 91667, нем, deutschland, ресми, атауы, Федеративтік, Республикасы, нем, bundesrepublik, deutschland, ГФР, нем, Орталық, eуропада, жеке, не, жартылай, тәуелсіз, федералдық, жерлерден, тұратын, ел, Федеративтік, Респу. Koordinattar 51 31 00 s e 9 55 00 sh b 51 51667 s e 9 91667 sh b 51 51667 9 91667 G O Ya Germaniya nem Deutschland resmi atauy Germaniya Federativtik Respublikasy nem Bundesrepublik Deutschland GFR nem BRD Ortalyk Europada 16 zheke ne zhartylaj tәuelsiz federaldyk zherlerden turatyn el 6 Germaniya Federativtik Respublikasynem Bundesrepublik DeutschlandBajrak EltanbaҰran Einigkeit und Recht und Freiheit Әnuran Nemisterdin oleni 1 tyndau akp Germaniyanyn ornalasuy koyu zhasyl Europada ashyk zhasyl zhәne koyu sur Euroodakta ashyk zhasyl TarihyҚuryldy 3 kazan 1990 zhylMemlekettik kurylymyResmi tili Nemis tiliElorda BerlinIri kalalary Berlin Gamburg Myunhen Kyoln Majndagy Frankfurt Dyusseldorf Shtutgart Dortmund Essen Lejpcig 2 Үkimet tүri Federativtiparlamenttik respublikaFederaldy prezidentFederaldy kancler Frank Valter Shtajnmajer Angela MerkelGeografiyasyZher aumagy Barlygy su beti Әlem bojynsha 62 shi oryn357 386 km 2 42 Zhurty Sarap 2018 Tygyzdygy 83 019 200 3 adam 17 shi 232 adam km 58 shi EkonomikasyZhIӨ AҚT Қorytyndy 2019 Zhan basyna shakkanda 4 444 trln 4 5 shi 53 566 4 18 shi ZhIӨ nominal Қorytyndy 2019 Zhan basyna shakkanda 3 863 trln 4 4 shi 46 564 4 17 shi ADI 2017 0 936 5 ote zhogary 5 shi Etnohoronim NemisterValyutasy EuroҚosymsha mәlimetterInternet үjshigi deISO kody DEHOK kody GERTelefon kody 49Uakyt beldeuleri 1 2 zhazda Germaniya Federativtik Respublikasy ortalyk Europada ornalaskan memleket Kejbir tүrki tilderinde Almaniya bolyp ta atalady Zher aum 356 96 myn kvadrattyk km Halky 83 2 mln Astanasy 1991 zhyldan Berlin kalasy 3 46 mln Halkynyn 94 i nemister 1998 Resmi tili nemis tili Halkynyn kopshiligi hristian dininin protestant zhәne katolik tarmagyn ustanady Germaniya 16 ajmaktan zherden kuralgan federativti respublika Әr ajmaktyn oz konstituciyasy parlamenty zhәne үkimeti bar Federaldik prezident arnajy shakyrylgan bundestag zhәne landtagtar әr ajmaktyn parlamentteri mүshelerinin birde sanynan kuralgan federaldik zhinalysta 5 zhyl merzimge sajlanyp otyrady Prezident memleket basshysy retinde halykar zhiyndarga katysady shet eldermen kelisimsharttarga kol koyady elshilerdi federaldik sottardy tagajyndajdy t b Eldegi atkarushy bilikti federaldik kancler zhүrgizedi Zhog zan shygarushy organy tenizdik al ont shygysynyn klimaty konyrzhaj kontinttik bolyp keledi Қantardagy ortasha temperatura 0 al shilde ajynda 16 17 ont nde 20 22 Zhauyn shashynnyn ortasha zhyldyk molsheri 500 600 mm tau bokterlerinde 1000 2000 mm Mazmuny 1 Tarihy 2 Geografiya 2 1 Zher bederi 2 2 Өzender men kolder 2 3 Klimat 2 4 Erekshe korgalatyn tabigi aumaktar 3 Densaulyk saktau isi 4 Әkimshilik aumaktyk bolinisi 5 Halky 6 Memlekettik kurylym 7 Sayasi partiyalar 7 1 Solshyldar 7 2 Solshyl centristter 7 3 Centrister 7 4 Onshyl centristter 7 5 Onshyldar 8 Ekonomikasy 9 Koligi men ekologiyasy 10 Tagy karanyz 11 DerekkozderTarihyGermaniya zherin adam balasy paleolit dәuirinde ak konystana bastagan B z b 3 2 mynzhyldykta zhergilikti turgyndar mal sh men zhәne eginshilikpen ajnalysty al b z b 1 mynzhyldykta zhergilikti temir korytudy mengerdi B z b 1 gasyrda Rejnnin batys zhagalauy Rim imperiyasynyn kol astany 962 zh german korol Otton I Rimdi zhaulap alyp Rim papasy tagyna otyrdy Osy kezden bastap german korolderi ozderin Қasietti Rim imperiyasy tagynyn muragerleri dep zhariyalady 1032 34 zh ipmeriya kuramyna Burgundiya koroldigi kosyp alyndy k Burgandar Koroldik 11 g dyn ortasynan bastap sayasi bytyrankylykty bastan keshirdi 18 g ga dejin koroldikti bileushi 17 әulet auysty 13 g da koroldik kuramyndagy kejbir knyazder әsirese Sakson әuletinen shykkan knyazder Semser asynushylar Tevton orgerman knyazdikteri ortalyk bilikke tutas bagyna kojmady Francuz imperatory Napoleon I Avstriya men Prusiyany talkandagannan kejin 1806 Қasietti Rim imperiyasy zhojylyp german knyazdikterinin bytyrankylygy әri karaj zhalgasty Bul zhagdaj Germaniyanyn әleum ekon damuyna katty boget zhasady Sondyktan german knyazderi sonn ishinde en aldymen Avstriya zhәne Prussiya bileushileri usak german memleketterin bir ortalykka birikteru үshin ozara bәsekelestikke tүse bastady Franciya talkandalgannan kejiin 1815 zh kos palataly bundestag zhәne bundesrat parlament Bundesrat ajmak okilderinen kuralgan Akshasy nemis markasy Ұlttyk merekesi German birligi kүni 3 kazan 1990zh Germaniya Demokratiyalyk Respublikasynyn Germaniya Federativtik Respublikasyna Konstituciyasy 1949 zh kabyldangan Iri kalalary Bonn 297 myn adam Gamburg 1 6mln Myunhen 1 2 mln Keln 1 mln ga zhuyk t b Bүgingi Germaniya Respublikasynyn elordasy zhәne memlekettik kurylymdary ornalaskan zheri Berlin kalasy bolyp tabylady 82 mln halky bar Germaniya memleketi әzirshe Europadagy halky sanynan en iri memleket Europa Odagynyn irge kabyrgasyn kalagan memleket Europanyn koshbasshy memleketi mindetin atkaryp otyr GeografiyaTolyk makalasy Germaniya geografiyasy Zher bederi Germaniyanyn fizikalyk kartasy Germaniyanyn soltүstik boligi muz dәuirinde kalyptaskan alasa zhazyk Soltүstik Germaniya zhazygy en tomengi nүktesi Vilstermarshtagy Vilstermarshe nem kaz Nojendorf Zaksenband teniz dengejinen 3 54 m tomen Soltүstik Germaniya zhazygynyn betinde ezhelgi muz basudyn izderi tomengi morenalyk zhotalar men tobelerdin tizbekteri saktalgan Ojpattyn batys boligin batpakty ojpattar batpaktar alyp zhatyr olardyn pajda boluy platformanyn tomendeuimen bajlanysty Eldin ortalyk boliginde ormandy tau bokteri ontүstikten ojpattarga irgeles al Alpi ontүstikte bastalady Germaniyadagy en biik nүkte Cugshpitce tauy 2962 m Өzender men kolder Tolyk makalasy Germaniya ozenderi Germaniya arkyly koptegen ozender agyp otedi olardyn en irileri Rejn Dunaj Elba Vezer zhәne Oder ozender kanaldarmen bajlanysty en atakty kanal Baltyk pen Soltүstik tenizderdi bajlanystyratyn Kil kanaly Kil kanaly Kil shyganagynan bastalyp Elba ozeninin sagasynda ayaktalady Germaniyadagy en үlken kol Konstans onyn audany 540 km zhәne terendigi 250 m Klimat Germaniya konyrzhaj klimattyk beldeude ornalaskan soltүstiginde teniz klimaty ontүstiginde konyrzhaj kontinentaldy Bul aua rajynyn zhii kubylmaly bolatyndygymen bajlanysty Zhazdyn ortasynda zhyly zhәne shuakty boluy mүmkin birak kelesi kүni suyk tүsip zhanbyr zhauuy mүmkin Shynynda da ekstremaldy tabigi kubylystar katty kurgakshylyk tornado dauyl katty ayaz nemese ystyk salystyrmaly tүrde sirek kezdesedi Shildenin ortasha temperaturasy taularda 14 ten alkaptarda 22 C ka dejin Қantardyn ortasha temperaturasy alkaptarda 4 bastap tauly zherlerde 5 C dejin Zhyldyk ortasha temperatura 5 10 C kurajdy Germaniyada en tomengi temperatura 46 C boldy mundaj korsetkish XX gasyrda eldin ontүstiginde onyn tauly boliginde teniz dengejinen 1601 m biiktikte koordinattary shamamen audanda tirkeldi 47ºs e zhәne 12ºsh b Funtenze kolinin zhanynda Erekshe korgalatyn tabigi aumaktar Berhtesgaden ulttyk parki Germaniyada 14 ulttyk park 19 biosferalyk koryk 95 tabigat parki zhәne koptegen baska korgalatyn tabigi aumaktar men tabigat eskertkishteri bar Densaulyk saktau isiGermaniyada densalyk saktau isi 1949 zhyly kurylgan Densaulyk saktau minitirligi baskardy Onda barlyk enbneshiler men olardyn otbasyna tegin medicinalyk komek korsetiledi 1970 zhyly Germaniyada 190 myn tosektik 626 auruhana 452 poliklinika 828 ambulatoriya 192 әjelder konsultaciyasy zhumys istejdi Turakty zhәne mausymdyk yaslilerdegi orynnn sany 175 myn ga zhetedi 18 myn orynda 178 sanatorijler men kurorttar zhәne demalys oryndary zhumys istejdi 1970 zhyly 27 3 myn dәriger 7 3 myn tis dәrigeri 2 9 myn farmacevtter men 245 myn orta bilimdi medicinalyk kyzmetker boldy Osynyn barlygy halyktyn medicinalyk zhagdajyn daksartty 1970 zhyly әr myn adamga shakkanda balanyn tuuy 19 3 adamnyn olimi 14 1 Әrbir iri tugan baladan olgeni 18 8 boldy Orta eseppen adam omir uzaktygy erlerde 67 8 әjelderde 73 1 zhas Aurulardyn ishinde en kop kezdesetini zhүrek kan tamyr syrkaty men katerli isikter Әkimshilik aumaktyk bolinisiTolyk makalasy Germaniya zherleri Germaniya federativti memleket bolyp tabylady Әkimshilik aumaktyk bolinisine karaj 16 zherden turady Negizgi zany konstituciyasy 1949 zhylgy 23 mamyrda kabyldangan Eldin federaldyk prezidenti Federaldyk zhinalysta bes zhyl merzimge sajlanady Қazirgi Federaldyk prezidenti Kristian Vulf ol 2010 zhyldyn 2 shildesinde sajlangan Germaniyanyn federaldy zherlerinin kartasy nomirlengen Zher Astanasy Zherdin nemisshe atauy Astananyn nemisshe atauy1 Baden Vyurtemberg Shtutgart Baden Wurttemberg Stuttgart2 Bavariyanyn erkin memleketi Myunhen Freistaat Bayern Munchen3 Berlin Berlin Berlin Berlin4 Brandenburg Potsdam Brandenburg Potsdam5 Bremen erkin zhәne Ganzalyk kalasy Bremen Freie Hansestadt Bremen Bremen6 Gamburg erkin zhәne Ganzalyk kalasy Gamburg Freie und Hansestadt Hamburg Hamburg7 Gessen Visbaden Hessen Wiesbaden8 Meklenburg Aldyngy Pomeraniya Shverin Mecklenburg Vorpommern Schwerin9 Tomengi Saksoniya Gannover Niedersachsen Hannover10 Soltүstik Rejn Vestfaliya Dyusseldorf Nordrhein Westfalen Dusseldorf11 Rejnland Pfalc Majnc Rheinland Pfalz Mainz12 Saar Saarbryukken Saarland Saarbrucken13 Saksoniya erkin memleketi Drezden Freistaat Sachsen Dresden14 Saksoniya Anhalt Magdeburg Sachsen Anhalt Magdeburg15 Shlezvig Golshtejn Kil Schleswig Holstein Kiel16 Tyuringiyanyn erkin memleketi Erfurt Freistaat Thuringen ErfurtZher audandarga nem Kreis zhәne audanga zhatpajtyn kalalarga nem Kreisfreie Stadt Gamburg pen Berlin zherleri kalalyk okrugterge nem Bezirk audandar kalalar nem Stadt men kauymdastyktarga nem Gemeinde audannan tys kalalar kalalyk audandarga nem Ortschaft Gamburg pen Berlin zherlerinin audandary kvartaldarga nem Ortsteil kalalar kauymdastyktar okrugter zhәne kvartaldar turgyn aumaktarga nem Wohngebiet bolinedi Bavariyanyn zher men audan arasyndagy aralyk bajlanyska ie әkimshilik okrug nem Bezirk HalkyTolyk makalasy Germaniya halky Germaniya Federativti Respublikasy aumagy bojynsha korshiles Polshadan sәl gana үlken birak onyn halky eki ese kop 2015 zhylgy 31 zheltoksandagy zhagdaj bojynsha Germaniyanyn turgyndary 82 175 684 turgyndy kurady Әlemdegi koptegen damygan elderdegidej Germaniyada tuu koefficienti tomen dengejden tomen 1972 zhyldan bastap Germaniyada tuu koefficienti olim dengejinen tomendedi 2015 zhyly demografiyalyk damu kelesidej boldy Tuu koefficienti 8 98 olim 11 26 tabigi osim tomendeu 2 28 koshi kon balansy 14 19 7 Auyl turgyndary 10 dan az Germaniya halkynyn 90 y kalalarda zhәne ogan zhakyn ornalaskan urbanizaciyalangan ajmaktarda turady Қala turgyndarynyn үlesi 73 12 kurajdy 8 Iri kalalardyn halky 31 12 2018 9 Қalalar 31 12 2010 8 31 12 2018 9 1 Berlin Berlin 3 460 725 3 644 8262 Gamburg Hamburg 1 786 448 1 841 1793 Myunhen Munchen 1 353 186 1 471 5084 Kyoln Koln 1 007 119 1 085 6645 Majndagy Frankfurt Frankfurt am Main 679 664 753 0566 Shtutgart Stuttgart 606 588 634 8307 Dyusseldorf Dusseldorf 588 735 619 2948 Lejpcig Leipzig 522 883 587 8579 Dortmund Dortmund 580 444 587 01010 Essen Essen 574 635 583 10911 Bremen Bremen 547 340 569 35212 Drezden Dresden 523 058 554 64913 Gannover Hannover 522 686 538 06814 Nyurnberg Nurnberg 505 664 518 365Memlekettik kurylymGermaniya parlamenti eki palatadan Bundesrat zhogargy zhәne Bundestagtan tomengi turady Bundesratty zher үkimeti okilderinin 68 mүshesi kurajdy Eger federaldyk prezident bolmagan nemese ol ozinin mindetin atkarudy merziminen buryn toktatkan zhagdajda memleket basshysynyn mindeti Bundesrat toragasyna koshedi Al Bundestag tort zhyl merzimge zhasyryn dauys beru arkyly sajlangan 603 deputattan turady Atkarushy bilik federaldyk үkimettin kuramyna germandyk Bundestagta saj langan Federaldyk kancler men federaldyk ministrler kiredi Federaldyk kancler memlekettin ishki zhәne syrtky sayasatynyn negizgi bagyttaryn ajkyndajdy Almaniya kazirgi Federaldyk kancleri Angela Merkel Sayasi partiyalar Federaldy kancler Angela Merkel Germaniya Federativti Respublikasynda birkatar sayasi partiyalar kyzmet etedi Olardyn ishinde negizgileri yagni baska partiyalarga karaganda ykpaly kүshti alty partiyany bole zhara atagan zhon Retine karaj atajtyn bolsak 1869 zhyly kurylgan Germaniya Social demokratiyalyk partiyasy 1945 zhyly kurylgan Hristian demokratiyalyk odagy Bul partiyany Federaldyk kancler Angela Merkel baskarady Negizgi maksaty Batys elderimen integraciya zhasau zhәne әleumettik naryktyk ekonomika Budan kejingisi Hristian әleumettik odagy Erkin demokratiyalyk partiyasy Demokratiyalyk socializm partiyasy zhәne 1990 zhyly kurylgan Zhasyldar odagy 2002 zhylgy kyrkүjekte otken Bundestag sajlauynda tiisti 603 orynnyn 251 in Germaniya Social demokratiyalyk partiyasy 248 in Hristian demokratiyalyk odagy men Hristian әleumettik odagy 55 in Zhasyldar 47 sin Erkin demokratiyalyk partiyasy al 2 oryndy Demokratiyalyk socializm partiyasy aldy Germaniyadagy tabysty sayasi partiyalar memlekettik karzhylandyrudy alady 12 zhyl bojy Bundestagka katyskan әr partiyanyn arnajy kory bar ony tolygymen memleket karzhylandyrady 10 Mysal retinde Germaniya social demokratiyalyk partiyasynyn Fridrih Ebert koryn ajtuga bolady Solshyldar Solshyl socialistik partiya solshyl socialistik partiya Odak 90 Zhasyldar ekologiyalyk partiyaSolshyl centristter Germaniyanyn social demokratiyalyk partiyasy social demokratiyalyk partiya Germaniya karakshylar partiyasy karakshylar partiyasyCentrister Germaniyanyn erkin demokratiyalyk partiyasy liberaldy partiyaOnshyl centristter Germaniyanyn hristian demokratiyalyk odagy konservativti partiya Bavariya zher birlestigi Hristian әleumettik odagy Onshyldar Germaniya үshin balama euroskeptikalyk on konservativtik partiya Germaniyanyn ulttyk demokratiyalyk partiyasy GFR dagy ultra onshyl partiyaEkonomikasyTolyk makalasy Germaniya ekonomikasy Germaniya ekonomikasy damygan elderdin aldyngy katarynan oryn alady Negizgi salalary mashina zhasau elektr tehnikasy metallurgiya himiya zhәne farmacevtika onerkәsibi tagy baska salalar el ekonomikasynyn orkendeuine komakty үles kosyp keledi Sonymen katar kolik infrakurylymy erekshe manyzga ie Iri 13 әuezhaj 6 8 myn shakyrymnan asatyn ishki su zholdary kүndiz tүni zhumys istejdi Bugan Soltүstik tenizdegi Gamburg pen Bremen Baltyk tenizindegi Kil Lyubek zhәne Rostok teniz porttary kosylady Germaniyanyn syrtky saudadagy әriptesterine kelsek en aldynda Franciya tur Odan son import bojynsha Niderland Italiya Ұlybritaniya AҚSh al eksport bojynsha Ұlybritaniya Italiya AҚSh zhәne Niderland keledi Germaniya BҰҰ men EҚYҰ nyn zhumystaryna belsendi tүrde katy syp zhүr Өz taraptarynan bedeldi bul halykaralyk ujymdarga ajtarlyktaj karzhy zhәne kadr resurstaryn bolip otyrady Sondaj ak Germaniyanyn aldyna kojgan basym bagyttarynyn biri BҰҰ Қauipsizdik Kenesine mүshe bolu Al Germaniyanyn Ortalyk Aziya elderine bajlanysty ustangan sayasaty ajkyn ol ekonomikalyk salalarda mүmkindigine karaj yntymaktastyk zhasau Koligi men ekologiyasyGermaniya syrtka onimder shygaru zhoninen dүnie zhүzinde 2 oryn alady Қazirgi zamangy Germaniyanyn ekonomikalyk kuaty men bajlygynyn negizin ondeushi onerkәsip kurajdy Onyn kopshilik kәsiporyndary europalyk auyr industriya ortalyktarynyn biri eldin batysyndagy Rurga shogyrlangan Turmystyk tehnikadan bastap zauyttyk kural zhabdyktarga dejingi әr tүrli tauarlar ondiretin ondeushi onerkәsip salasyna eldegi zhumys kүshinin 25 y kamtylgan Germaniya onerkәsibinin zhetekshi salalaryna kara zhәne tүsti metallurgiya mashina zhasau elektrondyk himiyalyk zhәne munaj himiya kәsiporyndary zhatady Bul onerkәsiptik el korshagan ortanyn lastanuynan katty zardap shegedi Mysaly Shvarcvaldtagy bүkil ormandardyn zhartysy derlik kyshkyl zhauyndarmen zakymdangan Germaniya tabigatty korgaumen bajypty tүrde ajnalysa bastagan algashky batys elderinin biri Қazir zhasyldar partiyasynyn okilderi german parlamenti bundestagtegi kopshilik oryndy iemdenip otyr Zhasyldar partiyasy men tabigat korgau ujymdarynyn kysymymen Germaniya korshagan ortanyn zhagdajyna bakylaudy katal kolga alyp atom elektr stanciyalaryn zhaba bastady Germaniya kurgaktagy su zhәne әue koliginin tamasha zhүjesine ie Tauarlar men zholaushylardyn kopshiligi avtozholdar arkyly tasylady Germaniyadagy zholdardyn zhalpy uzyndygy 650 000 km den astam onyn ishinde avtostrada zholdarynyn uzyndygy 11 400 km Eldin koptegen iri kalalary bir birimen 280 km cag zhyldamdykpen zhүretin ICE Intersiti Ekspress pojyzdary katynajtyn ushkyr temir zholdar arkyly bajlanyskan Iri kalalardyn arasyndagy turakty aviarejster bir sagattan sәl astam uakytty alady Germaniyanyn iri teniz sauda floty bar Bul flottyn kemeleri Bremen zhәne eldin tortinshi iri kalalyk aglomeraciyasy әri negizgi teniz zhәne ozen porty Gamburg siyakty porttardan әr tүrli bagyttarga attanady 11 Tagy karanyzGermaniya әkimshilik bolinisi www deutschland de Zamanaui Germaniya turaly kop tildi portalDerekkozder Bundesprasidialamt Reprasentation und Integration nem Nach Herstellung der staatlichen Einheit Deutschlands bestimmte Bundesprasident von Weizsacker in einem Briefwechsel mit Bundeskanzler Helmut Kohl im Jahr 1991 die dritte Strophe zur Nationalhymne fur das deutsche Volk In 1991 following the establishment of German unity Federal President von Weizsacker in an exchange of letters with Chancellor Helmut Kohl declared the third verse of the Deutschlandlied to be the national anthem of the German people Basty derekkozinen muragattalgan 7 nauryz 2016 Tekserildi 8 nauryz 2016 Stadte Alle Gemeinden mit Stadtrecht nach Flache Bevolkerung und Bevolkerungsdichte am 31 12 2016 nem DeStatus Үlgi TranslateDate de Tekserildi 6 sәuir 2018 Statistisches Bundesamt Bevolkerungsstand German a b c d World Economic Outlook Database October 2019 International Monetary Fund 2018 Human Development Statistical Update United Nations Development Programme 2018 Basty derekkozinen muragattalgan 22 nauryz 2017 Tekserildi 14 kyrkүjek 2018 Balalar enciklopediyasy III tom Statistisches Bundesamt Bevolkerung Geborene und Gestorbene Deutschland abgerufen am 22 Juli 2013 Basty derekkozinen muragattalgan 21 zheltoksan 2016 a b Stadte Alle Gemeinden mit Stadtrecht nach Flache Bevolkerung und Bevolkerungsdichte am 31 12 2015 im Juli 2017 wegen korrigierter Flache revidiert Basty derekkozinen muragattalgan 26 shilde 2017 a b Stadte Alle Gemeinden mit Stadtrecht nach Flache Bevolkerung und Bevolkerungsdichte am 31 12 2018 Kostyukovskij A Po puti iz chetvertogo mira v tretij Russkij reportyor 2017 16 433 S 28 Қazirgi dүnie geografiyasy Hrestomatiya Zhalpy bilim beretin mekteptin kogamdyk gumanitarlyk bagytyndagy 11 synybyna arnalgan oku kuraly Қ Ahmetov T Uvaliev G Tүsipbekova Almaty Mektep baspasy 2007 ISBN 9965 36 216 5 https kk wikipedia org w index php title Germaniya amp oldid 2877704 betinen alyngan, уикипедия, wiki, кітап, кітаптар, кітапхана,

мақала

, оқу, жүктеу, тегін, тегін жүктеу, mp3, видео, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, сурет, музыка, ән, фильм, кітап, ойын, ойындар.